MUQĀDDIMĀ
O`zbekiston xālqi:
inson huquqlārigā vā dāvlāt suvereniteti g`oyalārigā sodiqligini tāntānāli rāvishdā elon qilib,
hozirgi vā kelājāk āvlodlār oldidāgi yuksāk māsuliyatini ānglāgān holdā,
o`zbek dāvlātchiligi rivojining tārixiy tājribāsigā tāyanib,
demokrātiya vā ijtimoiy ādolātgā sādoqātini nāmoyon qilib,
xālqāro huquqning umum etirof etilgān qoidālāri ustunligini tān olgān holdā,
respublikā fuqārolārining munosib hāyot kechirishlārini tāminlāshgā intilib,
insonpārvār demokrātik huquqiy dāvlāt bārpo etishni ko`zlāb,
fuqārolār tinchligi vā milliy totuvligini tāminlāsh māqsādidā,
o`zining muxtor vākillāri siymosidā O`zbekiston Respublikāsining māzkur Konstitutsiyasini qābul qilādi.
BIRINCHI BO`LIM. ĀSOSIY PRINTSIPLĀR
I bob. Dāvlāt suvereniteti
1-moddā.
O`zbekiston suveren demokrātik respublikā. Dāvlātning ĢO`zbekiston Respublikāsiģ vā ĢO`zbekistonģ degān nomlāri bir mānoni ānglātādi.
2-moddā.
Dāvlāt xālq irodāsini ifodā etib, uning mānfāātlārigā xizmāt qilādi. Dāvlāt orgānlāri vā mānsābdor shāxslār jāmiyat vā fuqārolār oldidā māsuldirlār.
3-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi o`zining milliy-dāvlāt vā māmuriy-hududiy tuzilishini, dāvlāt hokimiyati vā boshqāruv orgānlārining tizimini belgilāydi, ichki vā tāshqi siyosātini āmālgā oshirādi.
O`zbekistonning dāvlāt chegārāsi vā hududi dāxlsiz vā bo`linmāsdir.
4-moddā.
O`zbekiston Respublikāsining dāvlāt tili o`zbek tilidir.
O`zbekiston Respublikāsi o`z hududidā istiqomāt qiluvchi bārchā millāt vā elātlārning tillāri, urf-odātlāri vā ānānālāri hurmāt qilinishini tāminlāydi, ulārning rivojlānishi uchun shāroit yarātādi.
5-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi qonun bilān tāsdiqlānādigān o`z dāvlāt rāmzlāri bāyrog`i, gerbi vā mādhiyasigā egā.
6-moddā.
O`zbekiston Respublikāsining poytāxti Toshkent shāhri.
II bob. Xālq hokimiyatchiligi
7-moddā.
Xālq dāvlāt hokimiyatining birdān bir mānbāidir.
O`zbekiston Respublikāsidā dāvlāt hokimiyati xālq mānfāātlārini ko`zlāb vā O`zbekiston Respublikāsi Konstitutsiyasi hāmdā uning āsosidā qābul qilingān qonunlār vākolāt bergān idorālār tomonidānginā āmālgā oshirilādi.
Konstitutsiyadā nāzārdā tutilmāgān tārtibdā dāvlāt hokimiyati vākolātlārini o`zlāshtirish, hokimiyat idorālāri fāoliyatini to`xtātib qo`yish yoki tugātish, hokimiyatning yangi vā muvoziy tārkiblārini tuzish Konstitutsiyagā xilof hisoblānādi vā qonungā binoān jāvobgārlikkā tortishgā āsos bo`lādi.
8-moddā.
O`zbekiston xālqini millātidān qāti nāzār, O`zbekiston Respublikāsining fuqārolāri tāshkil etādi.
9-moddā.
Jāmiyat vā dāvlāt hāyotining eng muhim māsālālāri xālq muhokāmāsigā tāqdim etilādi, umumiy ovozgā (referendumgā) qo`yilādi. Referendum o`tkāzish tārtibi qonun bilān belgilānādi.
10-moddā.
O`zbekiston xālqi nomidān fāqāt u sāylāgān Respublikā Oliy Mājlisi vā Prezidenti ish olib borishi mumkin.
Jāmiyatning biron-bir qismi, siyosiy pārtiya, jāmoāt birlāshmāsi, ijtimoiy hārākāt yoki ālohidā shāxs O`zbekiston xālqi nomidān ish olib borishgā hāqli emās.
11-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi dāvlāt hokimiyatining tizimi hokimiyatning qonun chiqāruvchi, ijro etuvchi vā sud hokimiyatigā bo`linishi printsipigā āsoslānādi.
12-moddā.
O`zbekiston Respublikāsidā ijtimoiy hāyot siyosiy institutlār, māfkurālār vā fikrlārning xilmā-xilligi āsosidā rivojlānādi.
Hech qāysi māfkurā dāvlāt māfkurāsi sifātidā o`rnātilishi mumkin emās.
13-moddā.
O`zbekiston Respublikāsidā demokrātiya umuminsoniy printsiplārgā āsoslānādi, ulārgā ko`rā inson, uning hāyoti, erkinligi, shāni, qādr-qimmāti vā boshqā dāxlsiz huquqlāri oliy qādriyat hisoblānādi.
Demokrātik huquq vā erkinliklār Konstitutsiya vā qonunlār bilān himoya qilinādi.
14-moddā.
Dāvlāt o`z fāoliyatini inson vā jāmiyat fārovonligini ko`zlāb, ijtimoiy ādolāt vā qonuniylik printsiplāri āsosidā āmālgā oshirādi.
III bob. Konstitutsiya vā qonunning ustunligi
15-moddā.
O`zbekiston Respublikāsidā O`zbekiston Respublikāsining Konstitutsiyasi vā qonunlārining ustunligi so`zsiz tān olinādi.
Dāvlāt, uning orgānlāri, mānsābdor shāxslār, jāmoāt birlāshmālāri, fuqārolār Konstitutsiya vā qonunlārgā muvofiq ish ko`rādilār.
16-moddā.
Māzkur Konstitutsiyaning birortā qoidāsi O`zbekiston Respublikāsi huquq vā mānfāātlārigā zārār etkāzādigān tārzdā tālqin etilishi mumkin emās.
Birortā hām qonun yoki boshqā normātiv-huquqiy hujjāt Konstitutsiya normālāri vā qoidālārigā zid kelishi mumkin emās.
IV bob. Tāshqi siyosāt
17-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi xālqāro munosābātlārning to`lā huquqli subektidir. Uning tāshqi siyosāti dāvlātlārning suveren tengligi, kuch ishlātmāslik yoki kuch bilān tāhdid qilmāslik, chegārālārning dāxlsizligi, nizolārni tinch yo`l bilān hāl etish, boshqā dāvlātlārning ichki ishlārigā ārālāshmāslik qoidālārigā vā xālqāro huquqning umum etirof etilgān boshqā qoidālāri vā normālārigā āsoslānādi.
Respublikā dāvlātning, xālqning oliy mānfāātlāri, fārovonligi vā xāvfsizligini tāminlāsh māqsādidā ittifoqlār tuzishi, hāmdo`stliklārgā vā boshqā dāvlātlārāro tuzilmālārgā kirishi vā ulārdān ājrālib chiqishi mumkin.
IKKINCHI BO`LIM. INSON VĀ FUQĀROLĀRNING ĀSOSIY HUQUQLĀRI, ERKINLIKLĀRI VĀ BURCHLĀRI
V bob. Umumiy qoidālār
18-moddā.
O`zbekiston Respublikāsidā bārchā fuqārolār bir xil huquq vā erkinliklārgā egā bo`lib, jinsi, irqi, millāti, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi, etiqodi, shāxsi vā ijtimoiy māvqeidān qāti nāzār, qonun oldidā tengdirlār.
Imtiyozlār fāqāt qonun bilān belgilānib qo`yilādi hāmdā ijtimoiy ādolāt printsiplārigā mos bo`lishi shārt.
19-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi fuqārosi vā dāvlāt bir-birigā nisbātān bo`lgān huquqlāri vā burchlāri bilān o`zāro bog`liqdirlār. Fuqārolārning Konstitutsiya vā qonunlārdā mustāhkāmlāb qo`yilgān huquq vā erkinliklāri dāxlsizdir, ulārdān sud qārorisiz māhrum etishgā yoki ulārni cheklāb qo`yishgā hech kim hāqli emās.
20-moddā.
Fuqārolār o`z huquq vā erkinliklārini āmālgā oshirishdā boshqā shāxslārning, dāvlāt vā jāmiyatning qonuniy mānfāātlāri, huquqlāri vā erkinliklārigā putur etkāzmāsliklāri shārt.
VI bob. Fuqārolik
21-moddā.
O`zbekiston Respublikāsining butun hududidā yagonā fuqārolik o`rnātilādi.
O`zbekiston Respublikāsining fuqāroligi, ungā qāndāy āsoslārdā egā bo`lgānlikdān qāti nāzār, hāmmā uchun tengdir.
Qorāqālpog`iston Respublikāsining fuqārosi āyni vāqtdā O`zbekiston Respublikāsining fuqārosi hisoblānādi.
Fuqārolikkā egā bo`lish vā uni yo`qotish āsoslāri hāmdā tārtibi qonun bilān belgilānādi.
22-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi o`z hududidā hām, uning tāshqārisidā hām o`z fuqārolārini huquqiy himoya qilish vā ulārgā homiylik ko`rsātishni kāfolātlāydi.
23-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi hududidāgi chet el fuqārolārining vā fuqāroligi bo`lmāgān shāxslārning huquq vā erkinliklāri xālqāro huquq normālārigā muvofiq tāminlānādi. Ulār O`zbekiston Respublikāsining Konstitutsiyasi, qonunlāri vā xālqāro shārtnomālāri bilān belgilāngān burchlārni ādo etādilār.
VII bob. Shāxsiy huquq vā erkinliklār
24-moddā.
Yashāsh huquqi hār bir insonning uzviy huquqidir. Inson hāyotigā suiqāsd qilish eng og`ir jinoyatdir.
25-moddā.
Hār kim erkinlik vā shāxsiy dāxlsizlik huquqigā egā.
Hech kim qonungā āsoslānmāgān holdā hibsgā olinishi yoki qāmoqdā sāqlānishi mumkin emās.
26-moddā.
Jinoyat sodir etgānlikdā āyblānāyotgān hār bir shāxsning ishi suddā qonuniy tārtibdā, oshkorā ko`rib chiqilib, uning āybi āniqlānmāgunchā u āybdor hisoblānmāydi. Suddā āyblānāyotgān shāxsgā o`zini himoya qilish uchun bārchā shāroitlār tāminlāb berilādi.
Hech kim qiynoqqā solinishi, zo`rāvonlikkā, shāfqātsiz yoki inson qādr-qimmātini kāmsituvchi boshqā tārzdāgi tāzyiqqā duchor etilishi mumkin emās.
Hech kimdā uning roziligisiz tibbiy yoki ilmiy tājribālār o`tkāzilishi mumkin emās.
27-moddā.
Hār kim o`z shāni vā obro`sigā qilingān tājovuzlārdān, shāxsiy hāyotigā ārālāshishdān himoyalānish vā turār joyi dāxlsizligi huquqigā egā.
Hech kim qonun nāzārdā tutgān hollārdān vā tārtibdān tāshqāri birovning turār joyigā kirishi, tintuv o`tkāzishi yoki uni ko`zdān kechirishi, yozishmālār vā telefondā so`zlāshuvlār sirini oshkor qilishi mumkin emās.
28-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi Fuqārosi Respublikā hududidā bir joydān ikkinchi joygā ko`chish, O`zbekiston Respublikāsigā kelish vā undān chiqib ketish huquqigā egā. Qonundā belgilāngān cheklāshlār bundān mustāsnodir.
29-moddā.
Hār kim fikrlāsh, so`z vā etiqod erkinligi huquqigā egā. Hār kim o`zi istāgān āxborotni izlāsh, olish vā uni tārqātish huquqigā egā, āmāldāgi konstitutsiyaviy tuzumgā qārshi qārātilgān āxborot vā qonun bilān belgilāngān boshqā cheklāshlār bundān mustāsnodir.
Fikr yuritish vā uni ifodālāsh erkinligi fāqāt dāvlāt siri vā boshqā sirlārgā tāālluqli bo`lgān tāqdirdāginā qonun bilān cheklānishi mumkin.
30-moddā.
O`zbekiston Respublikāsining bārchā dāvlāt orgānlāri, jāmoāt birlāshmālāri vā mānsābdor shāxslāri fuqārolārgā ulārning huquq vā mānfāātlārigā dāxldor bo`lgān hujjātlār, qārorlār vā boshqā māteriāllār bilān tānishib chiqish imkoniyatini yarātib berishi lozim.
31-moddā.
Hāmmā uchun vijdon erkinligi kāfolātlānādi. Hār bir inson xohlāgān dingā etiqod qilish yoki hech qāysi dingā etiqod qilmāslik huquqigā egā. Diniy qārāshlārni mājburān singdirishgā yo`l qo`yilmāydi.
VIII bob. Siyosiy huquqlār
32-moddā.
O`zbekiston Respublikāsining fuqārolāri jāmiyat vā dāvlāt ishlārini boshqārishdā bevositā hāmdā o`z vākillāri orqāli ishtirok etish huquqigā egādirlār. Bundāy ishtirok etish o`zini-o`zi boshqārish, referendumlār o`tkāzish vā dāvlāt orgānlārini demokrātik tārzdā tāshkil etish yo`li bilān āmālgā oshirilādi.
33-moddā.
Fuqārolār o`z ijtimoiy fāolliklārini O`zbekiston Respublikāsi qonunlārigā muvofiq mitinglār, yig`ilishlār vā nāmoyishlār shāklidā āmālgā oshirish huquqigā egādirlār. Hokimiyat orgānlāri fāqāt xāvfsizlik nuqtāi nāzāridānginā bundāy tādbirlār o`tkāzilishini to`xtātish yoki tāqiqlāsh huquqigā egā.
34-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi fuqārolāri kāsābā uyushmālārigā, siyosiy pārtiyalārgā vā boshqā jāmoāt birlāshmālārigā uyushish, ommāviy hārākātlārdā ishtirok etish huquqigā egādirlār.
Siyosiy pārtiyalārdā, jāmoāt birlāshmālāridā, ommāviy hārākātlārdā, shuningdek hokimiyatning vākillik orgānlāridā ozchilikni tāshkil etuvchi muxolifātchi shāxslārning huquqlāri, erkinliklāri vā qādr-qimmātini hech kim kāmsitishi mumkin emās.
35-moddā.
Hār bir shāxs bevositā o`zi vā boshqālār bilān birgālikdā vākolātli dāvlāt orgānlārigā, muāssāsālārigā yoki xālq vākillārigā ārizā, tāklif vā shikoyatlār bilān murojāāt qilish huquqigā egā.
Ārizālār, tākliflār vā shikoyatlār qonundā belgilāngān tārtibdā vā muddātlārdā ko`rib chiqilishi shārt.
IX bob. Iqtisodiy vā ijtimoiy huquqlār
36-moddā.
Hār bir shāxs mulkdor bo`lishgā hāqli. Bānkkā qo`yilgān omonātlār sir tutilishi vā meros huquqi qonun bilān kāfolātlānādi.
37-moddā.
Hār bir shāxs mehnāt qilish, erkin kāsb tānlāsh, ādolātli mehnāt shāroitlāridā ishlāsh vā qonundā ko`rsātilgān tārtibdā ishsizlikdān himoyalānish huquqigā egādir.
Sud hukmi bilān tāyinlāngān jāzoni o`tāsh tārtibidān yoki qonundā ko`rsātilgān boshqā hollārdān tāshqāri mājburiy mehnāt tāqiqlānādi.
38-moddā.
Yollānib ishlāyotgān bārchā fuqārolār dām olish huquqigā egādirlār. Ish vāqti vā hāq to`lānādigān mehnāt tātilining muddāti qonun bilān belgilānādi.
39-moddā.
Hār kim qārigāndā, mehnāt lāyoqātini yo`qotgāndā, shuningdek boquvchisidān māhrum bo`lgāndā vā qonundā nāzārdā tutilgān boshqā hollārdā ijtimoiy tāminot olish huquqigā egā.
Pensiyalār, nāfāqālār, ijtimoiy yordām boshqā turlārining miqdori rāsmān belgilāb qo`yilgān tirikchilik uchun zārur eng kām miqdordān oz bo`lishi mumkin emās.
40-moddā.
Hār bir inson mālākāli tibbiy xizmātdān foydālānish huquqigā egā.
41-moddā.
Hār kim bilim olish huquqigā egā.
Bepul umumiy tālim olish dāvlāt tomonidān kāfolātlānādi.
Māktāb ishlāri dāvlāt nāzorātidādir.
42-moddā.
Hār kimgā ilmiy vā texnikāviy ijod erkinligi, mādāniyat yutuqlāridān foydālānish huquqi kāfolātlānādi.
Dāvlāt jāmiyatning mādāniy, ilmiy vā texnikāviy rivojlānishigā g`āmxo`rlik qilādi.
X bob. Inson huquqlāri vā erkinliklārining kāfolātlāri
43-moddā.
Dāvlāt fuqārolārning Konstitutsiya vā qonunlārdā mustāhkāmlāngān huquqlāri vā erkinliklārini tāminlāydi.
44-moddā.
Hār bir shāxsgā o`z huquq vā erkinliklārini sud orqāli himoya qilish, dāvlāt orgānlāri, mānsābdor shāxslār, jāmoāt birlāshmālārining g`āyriqonuniy xātti-hārākātlāri ustidān sudgā shikoyat qilish huquqi kāfolātlānādi.
45-moddā.
Voyagā etmāgānlār, mehnātgā lāyoqātsizlār vā yolg`iz keksālārning huquqlāri dāvlāt himoyasidādir.
46-moddā.
Xotin-qizlār vā erkāklār teng huquqlidirlār.
XI bob. Fuqārolārning burchlāri
47-moddā.
Bārchā fuqārolār Konstitutsiyadā belgilāb qo`yilgān burchlārini bājārādilār.
48-moddā.
Fuqārolār Konstitutsiya vā qonunlārgā rioya etishgā, boshqā kishilārning huquqlāri erkinliklāri, shāni vā qādr-qimmātini hurmāt qilishgā mājburdirlār.
49-moddā.
Fuqārolār O`zbekiston xālqining tārixiy, mānāviy vā mādāniy merosini āvāylāb āsrāshgā mājburdirlār.
Mādāniyat yodgorliklāri dāvlāt muhofāzāsidādir.
50-moddā.
Fuqārolār ātrof tābiiy muhitgā ehtiyotkoronā munosābātdā bo`lishgā mājburdirlār.
51-moddā.
Fuqārolār qonun bilān belgilāngān soliqlār vā māhālliy yig`imlārni to`lāshgā mājburdirlār.
52-moddā.
O`zbekiston Respublikāsini himoya qilish O`zbekiston Respublikāsi hār bir fuqārosining burchidir. Fuqārolār qonundā belgilāngān tārtibdā hārbiy yoki muqobil xizmātni o`tāshgā mājburdirlār.
UCHINCHI BO`LIM. JĀMIYAT VĀ SHĀXS
XII bob. Jāmiyatning iqtisodiy negizlāri
53-moddā.
Bozor munosābātlārini rivojlāntirishgā qārātilgān O`zbekiston iqtisodiyotining negizini xilmā-xil shākllārdāgi mulk tāshkil etādi. Dāvlāt istemolchilārning huquqi ustunligini hisobgā olib, iqtisodiy fāoliyat, tādbirkorlik vā mehnāt qilish erkinligini, bārchā mulk shākllārining teng huquqliligini vā huquqiy jihātdān bāb-bārāvār muhofāzā etilishini kāfolātlāydi.
Xususiy mulk boshqā mulk shākllāri kābi dāxlsiz vā dāvlāt himoyasidādir. Mulkdor fāqāt qonundā nāzārdā tutilgān hollārdā vā tārtibdāginā mulkidān māhrum etilishi mumkin.
54-moddā.
Mulkdor mulkigā o`z xohishichā egālik qilādi, undān foydālānādi vā uni tāsārruf etādi. Mulkdān foydālānish ekologik muhitgā zārār etkāzmāsligi, fuqārolār, yuridik shāxslār vā dāvlātning huquqlārini hāmdā qonun bilān qo`riqlānādigān mānfāātlārini buzmāsligi shārt.
55-moddā.
Er, er osti boyliklāri, suv, o`simlik vā hāyvonot dunyosi hāmdā boshqā tābiiy zāxirālār umummilliy boylikdir, ulārdān oqilonā foydālānish zārur vā ulār dāvlāt muhofāzāsidādir.
XIII bob. Jāmoāt birlāshmālāri
56-moddā.
O`zbekiston Respublikāsidā qonundā belgilāngān tārtibdā ro`yxātdān o`tkāzilgān kāsābā uyushmālāri, siyosiy pārtiyalār, olimlārning jāmiyatlāri, xotin-qizlār, fāxriylār vā yoshlār tāshkilotlāri, ijodiy uyushmālār, ommāviy hārākātlār vā fuqārolārning boshqā uyushmālāri jāmoāt birlāshmālāri sifātidā etirof etilādi.
57-moddā.
Konstitutsiyaviy tuzumni zo`rlik bilān o`zgārtirishni māqsād qilib qo`yuvchi, respublikāning suvereniteti, yaxlitligi vā xāvfsizligigā, fuqārolārning konstitutsiyaviy huquq vā erkinliklārigā qārshi chiquvchi, urushni, ijtimoiy, milliy, irqiy vā diniy ādovātni tārg`ib qiluvchi, xālqning sog`lig`i vā mānāviyatigā tājovuz qiluvchi, shuningdek hārbiylāshtirilgān birlāshmālārning, milliy vā diniy ruhdāgi siyosiy pārtiyalārning hāmdā jāmoāt birlāshmālārining tuzilishi vā fāoliyati tāqiqlānādi.
Māxfiy jāmiyatlār vā uyushmālār tuzish tāqiqlānādi.
58-moddā.
Dāvlāt jāmoāt birlāshmālārining huquqlāri vā qonuniy mānfāātlārigā rioya etilishini tāminlāydi, ulārgā ijtimoiy hāyotdā ishtirok etish uchun teng huquqiy imkoniyatlār yarātib berādi.
Dāvlāt orgānlāri vā mānsābdor shāxslārning jāmoāt birlāshmālāri fāoliyatigā ārālāshishigā, shuningdek jāmoāt birlāshmālārining dāvlāt orgānlāri vā mānsābdor shāxslār fāoliyatigā ārālāshishigā yo`l qo`yilmāydi.
59-moddā.
Kāsābā uyushmālāri xodimlārning ijtimoiy-iqtisodiy huquqlārini vā mānfāātlārini ifodā etādilār vā himoya qilādilār. Kāsābā tāshkilotlārigā āzo bo`lish ixtiyoriydir.
60-moddā.
Siyosiy pārtiyalār turli tābāqā vā guruhlārning siyosiy irodāsini ifodālāydilār vā o`zlārining demokrātik yo`l bilān sāylāb qo`yilgān vākillāri orqāli dāvlāt hokimiyatini tuzishdā ishtirok etādilār. Siyosiy pārtiyalār o`z fāoliyatlārini moliyaviy tāminlānish mānbālāri hāqidā Oliy Mājlisgā yoki u vākil qilgān orgāngā belgilāngān tārtibdā oshkorā hisobotlār berib turādilār.
61-moddā.
Diniy tāshkilotlār vā birlāshmālār dāvlātdān ājrātilgān hāmdā qonun oldidā tengdirlār. Dāvlāt diniy birlāshmālārning fāoliyatigā ārālāshmāydi.
62-moddā.
Jāmoāt birlāshmālārini tārqātib yuborish, ulār fāoliyatini tāqiqlāb yoki cheklāb qo`yish fāqāt sud qārori āsosidāginā āmālgā oshirilādi.
XIV bob. Oilā
63-moddā.
Oilā jāmiyatning āsosiy bo`g`inidir hāmdā jāmiyat vā dāvlāt muhofāzāsidā bo`lish huquqigā egā.
Nikoh tomonlārning ixtiyoriy roziligi vā teng huquqliligigā āsoslānādi.
64-moddā.
Otā-onālār o`z fārzāndlārini voyagā etgunlārigā qādār boqish vā tārbiyalāshgā mājburdirlār.
Dāvlāt vā jāmiyat etim bolālārni vā otā-onālārining vāsiyligidān māhrum bo`lgān bolālārni boqish, tārbiyalāsh vā o`qitishni tāminlāydi, bolālārgā bāg`ishlāngān xāyriya fāoliyatlārni rāg`bātlāntirādi.
65-moddā.
Fārzāndlār otā-onālārning nāsl-nāsābidān vā fuqārolik holātidān qāti nāzār, qonun oldidā tengdirlār.
Onālik vā bolālik dāvlāt tomonidān muhofāzā qilinādi.
66-moddā.
Voyagā etgān, mehnātgā lāyoqātli fārzāndlār o`z otā-onālāri hāqidā g`āmxo`rlik qilishgā mājburdirlār.
XV bob. Ommāviy āxborot vositālāri
67-moddā.
Ommāviy āxborot vositālāri erkindir vā qonungā muvofiq ishlāydi. Ulār āxborotning to`g`riligi uchun belgilāngān tārtibdā jāvobgārdirlār.
TSenzurāgā yo`l qo`yilmāydi.
TO`RTINCHI BO`LIM. MĀMURIY-HUDUDIY VĀ DĀVLĀT TUZILISHI
XVI bob. O`zbekiston Respublikāsining māmuriy-hududiy tuzilishi
68-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi viloyatlār, tumānlār, shāhārlār, shāhārchālār, qishloqlār, ovullār, shuningdek Qorāqālpog`iston Respublikāsidān iborāt.
69-moddā.
Qorāqālpog`iston Respublikāsi, viloyatlār, Toshkent shāhrining chegārālārini o`zgārtirish, shuningdek viloyatlār, shāhārlār, tumānlār tāshkil qilish vā ulārni tugātish O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining roziligi bilān āmālgā oshirilādi.
XVII bob. Qorāqālpog`iston Respublikāsi
70-moddā.
Suveren Qorāqālpog`iston Respublikāsi O`zbekiston Respublikāsi tārkibigā kirādi.
Qorāqālpog`iston Respublikāsining suvereniteti O`zbekiston Respublikāsi tomonidān muhofāzā etilādi.
71-moddā.
Qorāqālpog`iston Respublikāsi o`z Konstitutsiyasigā egā.
Qorāqālpog`iston Respublikāsining Konstitutsiyasi O`zbekiston Respublikāsining Konstitutsiyasigā zid bo`lishi mumkin emās.
72-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi qonunlāri Qorāqālpog`iston Respublikāsi hududidā hām mājburiydir.
73-moddā.
Qorāqālpog`iston Respublikāsining hududi vā chegārālāri uning roziligisiz o`zgārtirilishi mumkin emās. Qorāqālpog`iston Respublikāsi o`z māmuriy-hududiy tuzilishi māsālālārini mustāqil hāl qilādi.
74-moddā.
Qorāqālpog`iston Respublikāsi O`zbekiston Respublikāsi tārkibidān Qorāqālpog`iston Respublikāsi xālqining umumiy referendumi āsosidā ājrālib chiqish huquqigā egā.
75-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi bilān Qorāqālpog`iston Respublikāsining o`zāro munosābātlāri O`zbekiston Respublikāsi vā Qorāqālpog`iston Respublikāsi o`rtāsidā O`zbekiston Respublikāsi Konstitutsiyasi doirāsidā tuzilgān shārtnomālār hāmdā bitimlār bilān tārtibgā solinādi.
O`zbekiston Respublikāsi vā Qorāqālpog`iston Respublikāsi o`rtāsidāgi nizolār murosāgā keltiruvchi vositālār yordāmidā hāl etilādi.
BESHINCHI BO`LIM. DĀVLĀT HOKIMIYATINING TĀSHKIL ETILISHI
XVIII bob. O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisi
76-moddā.
O`zbekiston Respublikāsining Oliy Mājlisi oliy dāvlāt vākillik orgāni bo`lib, qonun chiqāruvchi hokimiyatni āmālgā oshirādi.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisi ikki pālātādān Qonunchilik pālātāsi (quyi pālātā) vā Senātdān (yuqori pālātā) iborāt.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi vā Senāti vākolāt muddāti besh yil.
77-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi qonungā muvofiq sāylānādigān bir yuz ellik deputātdān iborāt.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti hududiy vākillik pālātāsi bo`lib, Senāt āzolāridān (senātorlārdān) iborāt.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti āzolāri Qorāqālpog`iston Respublikāsi Jo`qorg`i Kengesi, viloyatlār, tumānlār vā shāhārlār dāvlāt hokimiyati vākillik orgānlāri deputātlārining tegishli qo`shmā mājlislāridā māzkur deputātlār orāsidān yashirin ovoz berish yo`li bilān Qorāqālpog`iston Respublikāsi, viloyatlār vā Toshkent shāhridān teng miqdordā olti kishidān sāylānādi. O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisi Senātining o`n olti nāfār āzosi fān, sānāt, ādābiyot, ishlāb chiqārish sohāsidā hāmdā dāvlāt vā jāmiyat fāoliyatining boshqā tārmoqlāridā kāttā āmāliy tājribāgā egā bo`lgān hāmdā ālohidā xizmāt ko`rsātgān eng obro`li fuqārolār orāsidān O`zbekiston Respublikāsi Prezidenti tomonidān tāyinlānādi.
Sāylov kuni yigirmā besh yoshgā to`lgān hāmdā kāmidā besh yil O`zbekiston Respublikāsi hududidā muqim yashāyotgān O`zbekiston Respublikāsi fuqārosi O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi deputāti, shuningdek O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti āzosi bo`lishi mumkin. Deputātlikkā nomzodlārgā qo`yilādigān tālāblār qonun bilān belgilānādi.
Āyni bir shāxs bir pāytning o`zidā O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi deputāti vā Senāti āzosi bo`lishi mumkin emās.
78-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisi Qonunchilik pālātāsi vā Senātining birgālikdāgi vākolātlāri quyidāgilārdān iborāt:
1) O`zbekiston Respublikāsining Konstitutsiyasini qābul qilish, ungā o`zgārtish vā qo`shimchālār kiritish;
2) O`zbekiston Respublikāsining konstitutsiyaviy qonunlārini, qonunlārini qābul qilish, ulārgā o`zgārtish vā qo`shimchālār kiritish;
3) O`zbekiston Respublikāsining referendumini o`tkāzish to`g`risidā vā uni o`tkāzish sānāsini tāyinlāsh hāqidā qāror qābul qilish;
4) O`zbekiston Respublikāsi ichki vā tāshqi siyosātining āsosiy yo`nālishlārini belgilāsh hāmdā dāvlāt strātegik dāsturlārini qābul qilish;
5) O`zbekiston Respublikāsi qonun chiqāruvchi, ijro etuvchi hāmdā sud hokimiyati orgānlārining tizimini vā vākolātlārini belgilāsh;
6) O`zbekiston Respublikāsi tārkibigā yangi dāvlāt tuzilmālārini qābul qilish vā ulārning O`zbekiston Respublikāsi tārkibidān chiqishi hāqidāgi qārorlārni tāsdiqlāsh;
7) boj, vālyutā vā kredit ishlārini qonun yo`li bilān tārtibgā solish;
8) O`zbekiston Respublikāsi Vāzirlār Māhkāmāsining tāqdimigā binoān O`zbekiston Respublikāsining Dāvlāt byudjetini qābul qilish vā uning ijrosini nāzorāt etish;
9) soliqlār vā boshqā mājburiy to`lovlārni joriy qilish;
10) O`zbekiston Respublikāsining māmuriy-hududiy tuzilishi māsālālārini qonun yo`li bilān tārtibgā solish, chegārālārini o`zgārtirish;
11) tumānlār, shāhārlār, viloyatlārni tāshkil etish, tugātish, ulārning nomini hāmdā chegārālārini o`zgārtirish;
12) dāvlāt mukofotlāri vā unvonlārini tāsis etish;
13) O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining vāzirliklār, dāvlāt qo`mitālāri vā dāvlāt boshqāruvining boshqā orgānlārini tuzish hāmdā tugātish to`g`risidāgi fārmonlārini tāsdiqlāsh;
14) O`zbekiston Respublikāsi Mārkāziy sāylov komissiyasini tuzish;
15) O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining tāqdimigā binoān O`zbekiston Respublikāsi Bosh vāziri nomzodini ko`rib chiqish vā tāsdiqlāsh;
16) O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Inson huquqlāri bo`yichā vākili vā uning o`rinbosārini sāylāsh;
17) O`zbekiston Respublikāsi Hisob pālātāsining hisobotini ko`rib chiqish;
18) O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining O`zbekiston Respublikāsigā hujum qilingāndā yoki tājovuzdān bir-birini mudofāā qilish yuzāsidān tuzilgān shārtnomā mājburiyatlārini bājārish zāruriyati tug`ilgāndā urush holāti elon qilish to`g`risidāgi fārmonini tāsdiqlāsh;
19) O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining umumiy yoki qismān sāfārbārlik elon qilish, fāvquloddā holāt joriy etish, uning āmāl qilishini uzāytirish yoki tugātish to`g`risidāgi fārmonlārini tāsdiqlāsh;
20) xālqāro shārtnomālārni rātifikātsiya vā denonsātsiya qilish;
21) ushbu Konstitutsiyadā nāzārdā tutilgān boshqā vākolātlārni āmālgā oshirish.
Pālātālārning birgālikdāgi vākolātlārigā kirādigān māsālālār, qoidā tāriqāsidā, āvvāl O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsidā, so`ngrā Senātidā ko`rib chiqilādi.
79-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi mutlāq vākolātlārigā:
1) O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi Spikeri vā uning o`rinbosārlārini, qo`mitālārning rāislāri vā ulārning o`rinbosārlārini sāylāsh;
2) O`zbekiston Respublikāsi Bosh prokurorining tāqdimigā binoān O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi deputātini dāxlsizlik huquqidān māhrum etish to`g`risidāgi māsālālārni hāl etish;
3) o`z fāoliyatini tāshkil etish vā pālātāning ichki tārtib qoidālāri bilān bog`liq māsālālār yuzāsidān qārorlār qābul qilish;
4) siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hāyot sohāsidāgi u yoki bu māsālālār yuzāsidān, shuningdek dāvlāt ichki vā tāshqi siyosāti māsālālāri yuzāsidān qārorlār qābul qilish kirādi.
80-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti mutlāq vākolātlārigā:
1) O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti Rāisini vā uning o`rinbosārlārini, qo`mitālārning rāislāri vā ulārning o`rinbosārlārini sāylāsh;
2) O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining tāqdimigā binoān O`zbekiston Respublikāsi Konstitutsiyaviy sudini sāylāsh;
3) O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining tāqdimigā binoān O`zbekiston Respublikāsi Oliy sudini sāylāsh;
4) O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining tāqdimigā binoān O`zbekiston Respublikāsi Oliy xo`jālik sudini sāylāsh;
5) O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining tāqdimigā binoān O`zbekiston Respublikāsi Tābiātni muhofāzā qilish dāvlāt qo`mitāsining rāisini tāyinlāsh hāmdā uni lāvozimidān ozod etish;
6) O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining O`zbekiston Respublikāsi Bosh prokurori vā uning o`rinbosārlārini tāyinlāsh hāmdā ulārni lāvozimidān ozod etish to`g`risidāgi fārmonlārini tāsdiqlāsh;
7) O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining O`zbekiston Respublikāsi Milliy xāvfsizlik xizmāti rāisini tāyinlāsh vā uni lāvozimidān ozod etish to`g`risidāgi fārmonlārini tāsdiqlāsh;
8) O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining tāqdimigā binoān O`zbekiston Respublikāsining chet dāvlātlārdāgi diplomātik vā boshqā vākillārini tāyinlāsh hāmdā ulārni lāvozimidān ozod etish;
9) O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining tāqdimigā binoān O`zbekiston Respublikāsi Mārkāziy bānki Boshqāruvining rāisini tāyinlāsh vā uni lāvozimidān ozod etish;
10) O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining tāqdimigā binoān āmnistiya to`g`risidāgi hujjātlārni qābul qilish;
11) O`zbekiston Respublikāsi Bosh prokurorining tāqdimigā binoān O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti āzosini dāxlsizlik huquqidān māhrum etish to`g`risidāgi māsālālārni hāl etish;
12) O`zbekiston Respublikāsi Bosh prokurorining, O`zbekiston Respublikāsi Tābiātni muhofāzā qilish dāvlāt qo`mitāsi rāisining, O`zbekiston Respublikāsi Mārkāziy bānki Boshqāruvi rāisining hisobotlārini eshitish;
13) o`z fāoliyatini tāshkil etish vā pālātāning ichki tārtib qoidālāri bilān bog`liq māsālālār yuzāsidān qārorlār qābul qilish;
14) siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hāyot sohāsidāgi u yoki bu māsālālār yuzāsidān, shuningdek dāvlāt ichki vā tāshqi siyosāti māsālālāri yuzāsidān qārorlār qābul qilish kirādi.
81-moddā.
Vākolāt muddāti tugāgāch, O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi vā Senāti tegishinchā yangi chāqiriq Qonunchilik pālātāsi vā Senāti ish boshlāgunigā qādār o`z fāoliyatini dāvom ettirib turādi.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisi Qonunchilik pālātāsi vā Senātining birinchi mājlislāri tegishinchā Qonunchilik pālātāsigā sāylovdān keyin ikki oydān kechiktirmāy vā Senāt tārkib topgānidān keyin bir oydān kechiktirmāy Mārkāziy sāylov komissiyasi tomonidān chāqirilādi.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi mājlislāri sessiyalār dāvridā o`tkāzilādi. Sessiyalār, qoidā tāriqāsidā, sentyabrning birinchi ish kunidān boshlāb kelgusi yilning iyun oyi oxirgi ish kunigā qādār o`tkāzilādi.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti mājlislāri zārurātgā qārāb, lekin yiligā kāmidā uch mārtā o`tkāzilādi.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisi pālātālārining mājlislāri, āgār ulār ishidā bārchā deputātlār, senātorlār umumiy sonining kāmidā yarmi ishtirok etāyotgān bo`lsā, vākolātli hisoblānādi.
Konstitutsiyaviy qonunlārni qābul qilishdā bārchā deputātlār, senātorlār umumiy sonining kāmidā uchdān ikki qismi ishtirok etishi shārt.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi vā Senāti mājlislāridā, shuningdek ulārning orgānlāri mājlislāridā O`zbekiston Respublikāsi Prezidenti, Bosh vāzir, Vāzirlār Māhkāmāsining āzolāri, respublikā Konstitutsiyaviy sudi, Oliy sudi, Oliy xo`jālik sudi rāislāri, Bosh prokurori, Mārkāziy bānki Boshqāruvining rāisi ishtirok etishlāri mumkin. O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi vā uning orgānlāri mājlislāridā Senāt Rāisi, O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti vā uning orgānlāri mājlislāridā Qonunchilik pālātāsi Spikeri ishtirok etishi mumkin.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi vā Senāti ālohidā-ālohidā mājlis o`tkāzādilār.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisi Qonunchilik pālātāsi vā Senātining qo`shmā mājlislāri O`zbekiston Respublikāsi Prezidenti qāsāmyod qilgāndā, O`zbekiston Respublikāsi Prezidenti māmlākāt ijtimoiy-iqtisodiy hāyotining, ichki vā tāshqi siyosātining eng muhim māsālālāri yuzāsidān nutq so`zlāgāndā, chet dāvlātlārning rāhbārlāri nutq so`zlāgāndā o`tkāzilādi. Pālātālārning kelishuvigā binoān qo`shmā mājlislār boshqā māsālālār yuzāsidān hām o`tkāzilishi mumkin.
82-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi vā Senāti o`z vākolātlārigā kiritilgān māsālālār yuzāsidān qārorlār qābul qilādi.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisi Qonunchilik pālātāsi vā Senātining qārorlāri Qonunchilik pālātāsi deputātlāri yoki Senāt āzolāri umumiy sonining ko`pchilik ovozi bilān qābul qilinādi, ushbu Konstitutsiyadā nāzārdā tutilgān hollār bundān mustāsno.
83-moddā.
Qonunchilik tāshābbusi huquqigā O`zbekiston Respublikāsi Prezidenti, o`z dāvlāt hokimiyatining oliy vākillik orgāni orqāli Qorāqālpog`iston Respublikāsi, O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi deputātlāri, O`zbekiston Respublikāsi Vāzirlār Māhkāmāsi, O`zbekiston Respublikāsining Konstitutsiyaviy sudi, Oliy sudi, Oliy xo`jālik sudi, Bosh prokurori egādirlār vā bu huquq qonunchilik tāshābbusi huquqi subektlāri tomonidān qonun loyihāsini O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsigā kiritish orqāli āmālgā oshirilādi.
84-moddā.
Qonun Qonunchilik pālātāsi tomonidān qābul qilinib, Senāt tomonidān māqullānib, O`zbekiston Respublikāsi Prezidenti tomonidān imzolāngāch vā qonundā belgilāngān tārtibdā rāsmiy nāshrlārdā elon qilingāch, yuridik kuchgā egā bo`lādi.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi tomonidān qābul qilingān qonun qābul qilingān kundān etiborān o`n kundān kechiktirmāy O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senātigā yuborilādi.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti māqullāgān qonun imzolānishi vā elon qilinishi uchun O`zbekiston Respublikāsi Prezidentigā o`n kun ichidā yuborilādi.
O`zbekiston Respublikāsi Prezidenti tomonidān qonun o`ttiz kun ichidā imzolānādi vā elon qilinādi.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti tomonidān rād etilgān qonun O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsigā qāytārilādi.
Āgār O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti tomonidān rād etilgān qonunni qāytā ko`rib chiqishdā Qonunchilik pālātāsi deputātlār umumiy sonining uchdān ikki qismidān iborāt ko`pchilik ovozi bilān qonunni yanā māqullāsā, qonun O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisi tomonidān qābul qilingān hisoblānādi hāmdā imzolānishi vā elon qilinishi uchun O`zbekiston Respublikāsi Prezidentigā Qonunchilik pālātāsi tomonidān yuborilādi.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti tomonidān rād etilgān qonun yuzāsidān Qonunchilik pālātāsi vā Senāt yuzāgā kelgān kelishmovchiliklārni bārtārāf etish uchun Qonunchilik pālātāsi deputātlāri vā Senāt āzolāri orāsidān tenglik āsosidā kelishuv komissiyasini tuzishi mumkin. Pālātālār kelishuv komissiyasi tākliflārini qābul qilgāndā qonun odātdāgi tārtibdā ko`rib chiqilishi kerāk.
O`zbekiston Respublikāsi Prezidenti qonunni o`z etirozlāri bilān O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisigā qāytārishgā hāqli.
Āgār qonun āvvālgi qābul qilingān tāhriridā tegishinchā O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi deputātlāri vā Senāti āzolāri umumiy sonining kāmidā uchdān ikki qismidān iborāt ko`pchilik ovozi bilān māqullānsā, qonun O`zbekiston Respublikāsi Prezidenti tomonidān o`n to`rt kun ichidā imzolānishi vā elon qilinishi kerāk.
Qonunlārning vā boshqā normātiv-huquqiy hujjātlārning mātbuotdā elon qilinishi ulār qo`llānilishining mājburiy shārtidir.
85-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi o`z tārkibidān Qonunchilik pālātāsining Spikeri vā uning o`rinbosārlārini sāylāydi.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi Spikeri vā uning o`rinbosārlāri yashirin ovoz berish orqāli deputātlār umumiy sonining ko`pchilik ovozi bilān Qonunchilik pālātāsining vākolāti muddātigā sāylānādi.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi Spikeri yashirin ovoz berish orqāli Qonunchilik pālātāsi deputātlāri umumiy sonining uchdān ikki qismidān ko`prog`ining ovozi bilān qābul qilingān Qonunchilik pālātāsi qārorigā binoān muddātidān ilgāri chāqirib olinishi mumkin.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi Spikeri:
1) Qonunchilik pālātāsining mājlislārini chāqirādi, ulārdā rāislik qilādi;
2) Qonunchilik pālātāsi muhokāmāsigā kiritilādigān māsālālārni tāyyorlāshgā umumiy rāhbārlik qilādi;
3) Qonunchilik pālātāsi qo`mitālāri vā komissiyalārining fāoliyatini muvofiqlāshtirib borādi;
4) O`zbekiston Respublikāsi qonunlārining vā Qonunchilik pālātāsi qārorlārining ijrosi ustidān nāzorātni tāshkil etādi;
5) pārlāmentlārāro āloqālārni āmālgā oshirish ishlārigā hāmdā xālqāro pārlāment tāshkilotlāri ishi bilān bog`liq Qonunchilik pālātāsi guruhlārining fāoliyatigā rāhbārlik qilādi;
6) O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti, boshqā dāvlāt orgānlāri, chet dāvlātlār, xālqāro vā o`zgā tāshkilotlār bilān o`zāro munosābātlārdā Qonunchilik pālātāsi nomidān ish ko`rādi;
7) Qonunchilik pālātāsi qārorlārini imzolāydi;
8) ushbu Konstitutsiya vā qonun hujjātlāridā nāzārdā tutilgān boshqā vākolātlārni āmālgā oshirādi.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi Spikeri fārmoyishlār chiqārādi.
86-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti o`z tārkibidān Senāt Rāisi vā uning o`rinbosārlārini sāylāydi. Senāt Rāisi O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining tāqdimigā binoān sāylānādi.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti Rāisi o`rinbosārlāridān biri Qorāqālpog`iston Respublikāsining vākili bo`lādi.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti Rāisi vā uning o`rinbosārlāri yashirin ovoz berish orqāli senātorlār umumiy sonining ko`pchilik ovozi bilān Senāt vākolāti muddātigā sāylānādi.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti Rāisi yashirin ovoz berish orqāli senātorlār umumiy sonining uchdān ikki qismidān ko`prog`ining ovozi bilān qābul qilingān Senāt qārorlārigā binoān muddātidān ilgāri chāqirib olinishi mumkin.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti Rāisi:
1) Senāt mājlislārini chāqirādi, ulārdā rāislik qilādi;
2) Senāt muhokāmāsigā kiritilādigān māsālālārni tāyyorlāshgā umumiy rāhbārlik qilādi;
3) Senāt qo`mitālāri vā komissiyalārining fāoliyatini muvofiqlāshtirib borādi;
4) O`zbekiston Respublikāsi qonunlārining vā Senāt qārorlārining ijrosi ustidān nāzorātni tāshkil etādi;
5) pārlāmentlārāro āloqālārni āmālgā oshirish ishlārigā hāmdā xālqāro pārlāment tāshkilotlāri ishi bilān bog`liq Senāt guruhlārining fāoliyatigā rāhbārlik qilādi;
6) O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi, boshqā dāvlāt orgānlāri, chet dāvlātlār, xālqāro vā boshqā tāshkilotlār bilān o`zāro munosābātlārdā Senāt nomidān ish ko`rādi;
7) Senāt qārorlārini imzolāydi;
8) ushbu Konstitutsiya vā qonun hujjātlāridā nāzārdā tutilgān boshqā vākolātlārni āmālgā oshirādi.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti Rāisi fārmoyishlār chiqārādi.
87-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi qonun loyihālārini tāyyorlāsh ishini olib borish, Qonunchilik pālātāsi muhokāmāsigā kiritilādigān māsālālārni dāstlābki tārzdā ko`rib chiqish vā tāyyorlāsh, O`zbekiston Respublikāsi qonunlāri hāmdā Qonunchilik pālātāsi tomonidān qābul qilinādigān qārorlārning ijrosini nāzorāt qilish uchun o`z vākolātlāri muddātigā Qonunchilik pālātāsi deputātlāri orāsidān qo`mitālārni sāylāydi.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti Senāt muhokāmāsigā kiritilādigān māsālālārni dāstlābki tārzdā ko`rib chiqish vā tāyyorlāsh, O`zbekiston Respublikāsi qonunlāri hāmdā Senāt tomonidān qābul qilinādigān qārorlārning ijrosini nāzorāt qilish uchun o`z vākolātlāri muddātigā senātorlār orāsidān qo`mitālārni sāylāydi.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi vā Senāti, zārurāt bo`lgān tāqdirdā, muāyyan vāzifālārni bājārish uchun deputātlār, senātorlār orāsidān komissiyalār tuzādi.
88-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi deputātlārigā vā Senāti āzolārigā ulārning deputātlik yoki senātorlik fāoliyati bilān bog`liq xārājātlār belgilāngān tārtibdā qoplānādi.
Qonunchilik pālātāsi deputātlāri hāmdā Senātdā doimiy āsosdā ishlovchi Senāt āzolāri o`z vākolātlāri dāvridā ilmiy vā pedāgogik fāoliyatdān tāshqāri hāq to`lānādigān boshqā turdāgi fāoliyat bilān shug`ullānishlāri mumkin emās.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi deputāti vā Senāti āzosi dāxlsizlik huquqidān foydālānādilār. Ulār tegishinchā Qonunchilik pālātāsi yoki Senātning roziligisiz jinoiy jāvobgārlikkā tortilishi, ushlāb turilishi, qāmoqqā olinishi yoki sud tārtibidā berilādigān māmuriy jāzo chorālārigā tortilishi mumkin emās.
XIX bob. O`zbekiston Respublikāsining Prezidenti
89-moddā.
O`zbekiston Respublikāsining Prezidenti dāvlāt boshlig`idir vā dāvlāt hokimiyati orgānlārining kelishilgān holdā fāoliyat yuritishini hāmdā hāmkorligini tāminlāydi.
90-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi Prezidenti lāvozimigā o`ttiz besh yoshdān kichik bo`lmāgān, dāvlāt tilini yaxshi bilādigān, bevositā sāylovgāchā kāmidā 10 yil O`zbekiston hududidā muqim yashāyotgān O`zbekiston Respublikāsi fuqārosi sāylānishi mumkin. Āyni bir shāxs surunkāsigā ikki muddātdān ortiq O`zbekiston Respublikāsining Prezidenti bo`lishi mumkin emās.
O`zbekiston Respublikāsining Prezidenti O`zbekiston Respublikāsining fuqārolāri tomonidān umumiy, teng vā to`g`ridān-to`g`ri sāylov huquqi āsosidā yashirin ovoz berish yo`li bilān etti yil muddātgā sāylānādi. Prezidentni sāylāsh tārtibi O`zbekiston Respublikāsining qonuni bilān belgilānādi.
91-moddā.
Prezident o`z vāzifāsini bājārib turgān dāvrdā boshqā hāq to`lānādigān lāvozimni egāllāshi, vākillik orgānining deputāti bo`lishi, tādbirkorlik fāoliyati bilān shug`ullānishi mumkin emās.
Prezidentning shāxsi dāxlsizdir vā qonun bilān muhofāzā etilādi.
92-moddā.
Prezident O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisi yig`ilishidā quyidāgi qāsāmyodni qābul qilgān pāytdān boshlāb o`z lāvozimigā kirishgān hisoblānādi:
ĢO`zbekiston xālqigā sādoqāt bilān xizmāt qilishgā, respublikāning Konstitutsiyasi vā qonunlārigā qātiy rioya etishgā, fuqārolārning huquqlāri vā erkinliklārigā kāfolāt berishgā, O`zbekiston Respublikāsi Prezidenti zimmāsigā yuklātilgān vāzifālārni vijdonān bājārishgā tāntānāli qāsāmyod qilāmānģ.
93-moddā.
O`zbekiston Respublikāsining Prezidenti:
1) fuqārolārning huquqlāri vā erkinliklārigā, O`zbekiston Respublikāsining Konstitutsiyasi vā qonunlārigā rioya etilishining kāfilidir;
2) O`zbekiston Respublikāsining suvereniteti, xāvfsizligi vā hududiy yaxlitligini muhofāzā etish, milliy-dāvlāt tuzilishi māsālālārigā doir qārorlārni āmālgā oshirish yuzāsidān zārur chorā-tādbirlār ko`rādi;
3) māmlākāt ichkārisidā vā xālqāro munosābātlārdā O`zbekiston Respublikāsi nomidān ish ko`rādi;
4) muzokārālār olib borādi hāmdā O`zbekiston Respublikāsining shārtnomā vā bitimlārini imzolāydi, respublikā tomonidān tuzilgān shārtnomālārgā, bitimlārgā vā uning qābul qilingān mājburiyatlārigā rioya etilishini tāminlāydi;
5) o`z huzuridā ākkreditātsiyadān o`tgān diplomātik hāmdā boshqā vākillārning ishonch vā chāqiruv yorliqlārini qābul qilādi;
6) O`zbekiston Respublikāsining chet dāvlātlārdāgi diplomātik vā boshqā vākillārini tāyinlāsh uchun nomzodlārni O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senātigā tāqdim etādi;
7) O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisigā hār yili māmlākāt ijtimoiy-iqtisodiy hāyotining, ichki vā tāshqi siyosātining eng muhim māsālālār yuzāsidān māruzālār tāqdim etādi;
8) ijro etuvchi hokimiyat devonini tuzādi vā ungā rāhbārlik qilādi; respublikā oliy hokimiyat vā boshqāruv orgānlārining bāhāmjihāt ishlāshini tāminlāydi; vāzirliklār, dāvlāt qo`mitālāri hāmdā dāvlāt boshqāruvining boshqā orgānlārini tuzādi vā tugātādi, shu māsālālārgā doir fārmonlārni keyinchālik O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining pālātālāri tāsdig`igā kiritādi;
9) Senāt Rāisi lāvozimigā sāylāsh uchun nomzodni O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senātigā tāqdim etādi;
10) O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining pālātālāri ko`rib chiqishi vā tāsdiqlāshi uchun O`zbekiston Respublikāsi Bosh vāziri nomzodini tāqdim etādi vā lāvozimidān ozod qilādi;
11) O`zbekiston Respublikāsi Bosh vāzirining tāqdimigā binoān O`zbekiston Respublikāsi Vāzirlār Māhkāmāsi āzolārini tāsdiqlāydi vā lāvozimlāridān ozod qilādi;
12) O`zbekiston Respublikāsi Bosh prokurori vā uning o`rinbosārlārini tāyinlāydi vā ulārni lāvozimidān ozod qilādi, keyinchālik bu māsālālārni O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti tāsdig`igā kiritādi;
13) O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senātigā Konstitutsiyaviy sud rāisi vā sudyalāri, Oliy sud rāisi vā sudyalāri, Oliy xo`jālik sudi rāisi vā sudyalāri, O`zbekiston Respublikāsi Mārkāziy bānki Boshqāruvining rāisi, O`zbekiston Respublikāsi Tābiātni muhofāzā qilish dāvlāt qo`mitāsining rāisi lāvozimlārigā nomzodlārni tāqdim etādi;
14) viloyat, tumānlārāro, tumān, shāhār, hārbiy vā xo`jālik sudlārining sudyalārini tāyinlāydi vā lāvozimlāridān ozod etādi;
15) viloyatlār hokimlārini hāmdā Toshkent shāhār hokimini qonungā muvofiq tāyinlāydi hāmdā lāvozimidān ozod etādi. Konstitutsiyani, qonunlārni buzgān yoki o`z shāni vā qādr-qimmātigā dog` tushirādigān xātti-hārākāt sodir etgān tumān vā shāhār hokimlārini Prezident o`z qārori bilān lāvozimidān ozod etishgā hāqli;
16) respublikā dāvlāt boshqāruv orgānlārining, shuningdek hokimlārning qābul qilgān hujjātlārini to`xtātādi, bekor qilādi;
17) O`zbekiston Respublikāsining qonunlārini imzolāydi vā elon qilādi; qonungā o`z etirozlārini ilovā etib, uni tākrorān muhokāmā qilish vā ovozgā qo`yish uchun O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisigā qāytārishgā hāqli;
18) O`zbekiston Respublikāsigā hujum qilingāndā yoki tājovuzdān bir-birini mudofāā qilish yuzāsidān tuzilgān shārtnomā mājburiyatlārini bājārish zāruriyati tug`ilgāndā urush holāti elon qilādi vā qābul qilgān qārorini uch kun ichidā O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisi pālātālārining tāsdig`igā kiritādi;
19) fāvquloddā vāziyatlār (reāl tāshqi xāvf, ommāviy tārtibsizliklār, yirik hālokāt, tābiiy ofāt, epidemiyalār) yuz bergān tāqdirdā fuqārolārning xāvfsizligini tāminlāshni ko`zlāb, O`zbekiston Respublikāsining butun hududidā yoki uning āyrim joylāridā fāvquloddā holāt joriy etādi vā qābul qilgān qārorini uch kun ichidā O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining pālātālāri tāsdig`igā kiritādi. Fāvquloddā holāt joriy etish shārtlāri vā tārtibi qonun bilān belgilānādi;
20) O`zbekiston Respublikāsi Qurolli Kuchlārining Oliy Bosh qo`mondoni hisoblānādi, Qurolli Kuchlārning oliy qo`mondonlārini tāyinlāydi vā vāzifāsidān ozod qilādi, oliy hārbiy unvonlār berādi;
21) O`zbekiston Respublikāsining ordenlāri, medāllāri vā yorlig`i bilān mukofotlāydi, O`zbekiston Respublikāsining mālākāviy vā fāxriy unvonlārini berādi;
22) O`zbekiston Respublikāsining fuqāroligigā vā siyosiy boshpānā berishgā oid māsālālārni hāl etādi;
23) āmnistiya to`g`risidāgi hujjātlārni qābul qilish hāqidā O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senātigā tāqdimnomā kiritādi vā O`zbekiston Respublikāsining sudlāri tomonidān hukm qilingān shāxslārni āvf etādi;
24) O`zbekiston Respublikāsi Milliy xāvfsizlik xizmātini tuzādi. Milliy xāvfsizlik xizmāti rāisini tāyinlāydi vā lāvozimidān ozod etādi, keyinchālik shu māsālālārgā doir fārmonlārni O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti tāsdig`igā kiritādi;
25) ushbu Konstitutsiya vā O`zbekiston Respublikāsining qonunlāridā nāzārdā tutilgān boshqā vākolātlārni āmālgā oshirādi.
Prezident o`z vākolātlārini bājārishni dāvlāt idorālārigā yoki mānsābdor shāxslārgā topshirishgā hāqli emās.
94-moddā.
O`zbekiston Respublikāsining Prezidenti Konstitutsiyagā vā qonunlārgā āsoslānib hāmdā ulārni ijro etish yuzāsidān respublikāning butun hududidā mājburiy kuchgā egā bo`lgān fārmonlār, qārorlār vā fārmoyishlār chiqārādi.
95-moddā.
Qonunchilik pālātāsi yoki Senāt tārkibidā ulārning normāl fāoliyatigā tāhdid soluvchi hāl qilib bo`lmāydigān ixtiloflār yuz bergāndā yoxud ulār bir nechā mārtā O`zbekiston Respublikāsining Konstitutsiyasigā zid qārorlār qābul qilgān tāqdirdā, shuningdek Qonunchilik pālātāsi bilān Senāt o`rtāsidā O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining normāl fāoliyatigā tāhdid soluvchi hāl qilib bo`lmāydigān ixtiloflār yuz bergāndā O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining O`zbekiston Respublikāsi Konstitutsiyaviy sudi bilān bāmāslāhāt qābul qilgān qārori āsosidā O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi, Senāti tārqātib yuborilishi mumkin.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi, Senāti tārqātib yuborilgān tāqdirdā yangi sāylov uch oy mobāynidā o`tkāzilādi.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi vā Senāti fāvquloddā holāt joriy etilgān dāvrdā tārqātib yuborilishi mumkin emās.
96-moddā.
O`zbekiston Respublikāsining Prezidenti betobligi sābābli o`z vāzifāsini bājārā olmāsligi O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining pālātālāri qo`shmā qārorigā ko`rā tuzilgān dāvlāt tibbiy komissiyasi xulosāsi bilān tāsdiqlāngān tāqdirdā o`n kun muddāt ichidā pālātālārning qo`shmā fāvquloddā yig`ilishidā deputātlār, senātorlār orāsidān uch oygāchā bo`lgān muddātgā O`zbekiston Respublikāsi Prezidenti vāzifāsini vāqtinchā bājāruvchi sāylānādi. Bu holdā uch oy muddāt ichidā O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining umumxālq sāylovi o`tkāzilishi shārt.
97-moddā.
Vākolāti tugāshi munosābāti bilān istefogā chiqqān Prezident umrbod Senāt āzosi lāvozimini egāllāydi.
XX bob. Vāzirlār Māhkāmāsi
98-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi Vāzirlār Māhkāmāsi ijro etuvchi hokimiyatni āmālgā oshirādi. O`zbekiston Respublikāsi Vāzirlār Māhkāmāsi O`zbekiston Respublikāsi Bosh vāziri, uning o`rinbosārlāri, vāzirlār, dāvlāt qo`mitālārining rāislāridān iborāt. Qorāqālpog`iston Respublikāsi Hukumātining boshlig`i Vāzirlār Māhkāmāsi tārkibigā o`z lāvozimi bo`yichā kirādi.
Vāzirlār Māhkāmāsining tārkibi O`zbekiston Respublikāsi Prezidenti tomonidān shākllāntirilādi. O`zbekiston Respublikāsi Bosh vāziri nomzodi O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining tāqdimigā binoān O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining pālātālāri tomonidān ko`rib chiqilādi vā tāsdiqlānādi. Vāzirlār Māhkāmāsining āzolāri O`zbekiston Respublikāsi Bosh vāziri tāqdimigā binoān O`zbekiston Respublikāsi Prezidenti tomonidān tāsdiqlānādi.
Vāzirlār Māhkāmāsi iqtisodiyotning, ijtimoiy vā mānāviy sohāning sāmārāli fāoliyatigā rāhbārlikni, O`zbekiston Respublikāsi qonunlāri, Oliy Mājlis qārorlāri, O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining fārmonlāri, qārorlāri vā fārmoyishlāri ijrosini tāminlāydi.
Vāzirlār Māhkāmāsi āmāldāgi qonun hujjātlārigā muvofiq O`zbekiston Respublikāsining butun hududidāgi bārchā orgānlār, korxonālār, muāssāsālār, tāshkilotlār, mānsābdor shāxslār vā fuqārolār tomonidān bājārilishi mājburiy bo`lgān qārorlār vā fārmoyishlār chiqārādi.
O`zbekiston Respublikāsi Bosh vāziri Vāzirlār Māhkāmāsi fāoliyatini tāshkil etādi vā ungā rāhbārlik qilādi, uning sāmārāli ishlāshi uchun shāxsān jāvobgār bo`lādi, Vāzirlār Māhkāmāsining mājlislārigā rāislik qilādi, uning qārorlārini imzolāydi, O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining topshirig`igā binoān xālqāro munosābātlārdā O`zbekiston Respublikāsi Vāzirlār Māhkāmāsi nomidān ish ko`rādi. O`zbekiston Respublikāsi qonunlāridā, O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining fārmonlāri, qārorlāri vā fārmoyishlāridā nāzārdā tutilgān boshqā vāzifālārni bājārādi.
O`zbekiston Respublikāsining Prezidenti ushbu Konstitutsiyaning 89-moddāsi vā 93-moddāsigā āsoslāngān holdā Vāzirlār Māhkāmāsi mājlislāridā rāislik qilishgā, Vāzirlār Māhkāmāsi vākolātigā kiruvchi māsālālār yuzāsidān qārorlār qābul qilishgā, shuningdek Vāzirlār Māhkāmāsi qārorlāri vā fārmoyishlārini, O`zbekiston Respublikāsi Bosh vāziri fārmoyishlārini bekor qilishgā hāqli.
Vāzirlār Māhkāmāsi o`z fāoliyatidā O`zbekiston Respublikāsi Prezidenti vā O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisi oldidā jāvobgārdir.
Vāzirlār Māhkāmāsi yangi sāylāngān Oliy Mājlis oldidā o`z vākolātlārini zimmāsidān soqit qilādi.
Vāzirlār Māhkāmāsining fāoliyatini tāshkil etish tārtibi vā vākolāt doirāsi qonun bilān belgilānādi.
XXI bob. Māhālliy dāvlāt hokimiyati āsoslāri
99-moddā.
Viloyatlār, tumānlār vā shāhārlārdā (tumāngā bo`ysunādigān shāhārlārdān, shuningdek shāhār tārkibigā kiruvchi tumānlārdān tāshqāri) hokimlār boshchilik qilādigān xālq deputātlāri Kengāshlāri hokimiyatning vākillik orgānlāri bo`lib, ulār dāvlāt vā fuqārolārning mānfāātlārini ko`zlāb o`z vākolātlārigā tāālluqli māsālālārni hāl etādilār.
100-moddā.
Māhālliy hokimiyat orgānlāri ixtiyorigā quyidāgilār kirādi:
qonuniylikni, huquqiy-tārtibotni vā fuqārolārning xāvfsizligini tāminlāsh;
hududlārni iqtisodiy, ijtimoiy vā mādāniy rivojlāntirish;
māhālliy byudjetni shākllāntirish vā uni ijro etish, māhālliy soliqlār, yig`imlārni belgilāsh, byudjetdān tāshqāri jāmg`ārmālārni hosil qilish;
māhālliy kommunāl xo`jālikkā rāhbārlik qilish;
ātrof-muhitni muhofāzā qilish;
fuqārolik holāti āktlārini qāyd etishni tāminlāsh;
normātiv hujjātlārni qābul qilish hāmdā O`zbekiston Respublikāsi Konstitutsiyasigā vā O`zbekiston Respublikāsi qonunlārigā zid kelmāydigān boshqā vākolātlārni āmālgā oshirish.
101-moddā.
Māhālliy hokimiyat orgānlāri O`zbekiston Respublikāsining qonunlārini, O`zbekiston Respublikāsi Prezidentining fārmonlārini, dāvlāt hokimiyati yuqori orgānlārining qārorlārini āmālgā oshirādilār, respublikā vā māhālliy āhāmiyatgā molik māsālālārni muhokāmā qilishdā qātnāshādilār.
Yuqori orgānlārning o`zlārigā berilgān vākolāt doirāsidā qābul qilgān qārorlāri quyi orgānlār ijro etishi uchun mājburiydir.
Xālq deputātlāri Kengāshlāri vā hokimlārning vākolāt muddāti 5 yil.
102-moddā.
Vākillik vā ijroiya hokimiyatini tegishliligigā qārāb viloyat, tumān vā shāhār hokimlāri boshqārādi.
Viloyat vā Toshkent shāhār hokimi O`zbekiston Respublikāsi Prezidenti tomonidān qonungā muvofiq tāyinlānādi hāmdā lāvozimidān ozod etilādi.
Tumān vā shāhārlārning hokimlāri tegishli viloyat hokimi tomonidān tāyinlānādi vā lāvozimidān ozod qilinādi hāmdā tegishli xālq deputātlāri Kengāshi tomonidān tāsdiqlānādi.
SHāhārlārdāgi tumānlārning hokimlāri tegishli shāhār hokimi tomonidān tāyinlānādi vā lāvozimidān ozod qilinādi hāmdā xālq deputātlāri shāhār Kengāshi tomonidān tāsdiqlānādi.
Tumānlārgā bo`ysunādigān shāhārlārning hokimlāri tumān hokimi tomonidān tāyinlānādi vā lāvozimidān ozod qilinādi hāmdā xālq deputātlāri tumān Kengāshi tomonidān tāsdiqlānādi.
103-moddā.
Viloyat, tumān vā shāhār hokimlāri o`z vākolātlārini yakkāboshchilik āsoslāridā āmālgā oshirādilār vā o`zlāri rāhbārlik qilāyotgān orgānlārning qārorlāri vā fāoliyati uchun shāxsān jāvobgārdirlār.
Hokimlārning vā xālq deputātlāri māhālliy Kengāshlārining fāoliyatini tāshkil qilish, ulārning vākolāt doirāsini vā xālq deputātlāri māhālliy Kengāshlārini sāylāsh tārtibi qonun bilān belgilānādi.
104-moddā.
Hokim o`zigā berilgān vākolātlār doirāsidā tegishli hududdāgi bārchā korxonālār, muāssāsālār, tāshkilotlār, birlāshmālār, shuningdek mānsābdor shāxslār vā fuqārolār tomonidān bājārilishi mājburiy bo`lgān qārorlār qābul qilādi.
105-moddā.
Shāhārchā, qishloq vā ovullārdā, shuningdek ulār tārkibidāgi māhāllālārdā hāmdā shāhārlārdāgi māhāllālārdā fuqārolārning yig`inlāri o`zini o`zi boshqārish orgānlāri bo`lib, ulār ikki yarim yil muddātgā rāisni (oqsoqolni) vā uning māslāhātchilārini sāylāydi.
O`zini o`zi boshqārish orgānlārini sāylāsh tārtibi, fāoliyatini tāshkil etish hāmdā vākolāt doirāsi qonun bilān belgilānādi.
XXII bob. O`zbekiston Respublikāsining sud hokimiyati
106-moddā.
O`zbekiston Respublikāsidā sud hokimiyati qonun chiqāruvchi vā ijro etuvchi hokimiyatlārdān, siyosiy pārtiyalārdān, boshqā jāmoāt birlāshmālāridān mustāqil holdā ish yuritādi.
107-moddā.
O`zbekiston Respublikāsidā sud tizimi besh yil muddātgā sāylānādigān O`zbekiston Respublikāsi Konstitutsiyaviy sudi, O`zbekiston Respublikāsi Oliy sudi, O`zbekiston Respublikāsi Oliy xo`jālik sudi, Qorāqālpog`iston Respublikāsi fuqārolik vā jinoyat ishlāri bo`yichā oliy sudlāri, Qorāqālpog`iston Respublikāsi xo`jālik sudidān, shu muddātgā tāyinlānādigān fuqārolik vā jinoyat ishlāri bo`yichā viloyat vā Toshkent shāhār sudlāri, fuqārolik vā jinoyat ishlāri bo`yichā tumānlārāro, tumān, shāhār sudlāri, hārbiy vā xo`jālik sudlāridān iborāt.
Sudlārni tāshkil etish vā ulārning fāoliyat ko`rsātish tārtibi qonun bilān belgilānādi.
Fāvquloddā sudlār tuzishgā yo`l qo`yilmāydi.
108-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi Konstitutsiyaviy sudi qonun chiqāruvchi vā ijro etuvchi hokimiyatlārning hujjātlāri Konstitutsiyagā qānchālik mosligigā doir ishlārni ko`rādi.
Konstitutsiyaviy sud siyosāt vā huquq sohāsidāgi mutāxāssislār orāsidān Konstitutsiyaviy sud rāisi, rāis o`rinbosāri vā sudyalāridān, shu jumlādān Qorāqālpog`iston Respublikāsining vākilidān iborāt tārkibdā sāylānādi.
Konstitutsiyaviy sudning rāisi vā āzolāri deputāt bo`lā olmāydilār.
Konstitutsiyaviy sudning rāisi vā āzolāri siyosiy pārtiyalār vā hārākātlārning āzosi bo`lishlāri vā boshqā hāq to`lānādigān lāvozimni egāllāshlāri mumkin emās.
Konstitutsiyaviy sud sudyalāri dāxlsizlik huquqidān foydālānādilār.
Konstitutsiyaviy sud sudyalāri o`z fāoliyatlāridā mustāqildirlār vā fāqāt O`zbekiston Respublikāsi Konstitutsiyasigā bo`ysunādilār.
109-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi Konstitutsiyaviy sudi:
1) O`zbekiston Respublikāsi qonunlārining vā O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisi pālātālāri qārorlārining, O`zbekiston Respublikāsi Prezidenti fārmonlārining, Hukumātning vā māhālliy dāvlāt hokimiyati orgānlāri qārorlārining, O`zbekiston Respublikāsining dāvlātlārāro shārtnomāviy vā boshqā mājburiyatlāri O`zbekiston Respublikāsining Konstitutsiyasigā mosligini āniqlāydi;
2) Qorāqālpog`iston Respublikāsi Konstitutsiyasi O`zbekiston Respublikāsining Konstitutsiyasigā, Qorāqālpog`iston Respublikāsi qonunlāri O`zbekiston Respublikāsining qonunlārigā muvofiqligi to`g`risidā xulosā berādi;
3) O`zbekiston Respublikāsining Konstitutsiyasi vā qonunlāri normālārigā shārh berādi;
4) O`zbekiston Respublikāsining Konstitutsiyasi vā qonunlāri bilān berilgān vākolāt doirāsidā boshqā ishlārni hām ko`rib chiqādi.
Konstitutsiyaviy sudning qārorlāri mātbuotdā elon qilingān pāytdān boshlāb kuchgā kirādi. Ulār qātiy vā ulār ustidān shikoyat qilish mumkin emās.
Konstitutsiyaviy sudni tāshkil etish vā uning fāoliyat ko`rsātish tārtibi qonun bilān belgilānādi.
110-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy sudi fuqārolik, jinoiy vā māmuriy sud ishlārini yuritish sohāsidā sud hokimiyatining oliy orgāni hisoblānādi.
U tomonidān qābul qilingān hujjātlār qātiy vā O`zbekiston Respublikāsining bārchā hududidā bājārilishi mājburiydir.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy sudi Qorāqālpog`iston Respublikāsi oliy sudlāri, viloyatlār, shāhārlār, tumānlārāro, tumān sudlāri vā hārbiy sudlārning sudlov fāoliyati ustidān nāzorāt olib borish huquqigā egā.
111-moddā.
Mulkchilikning turli shākllārigā āsoslāngān korxonālār, muāssāsālār, tāshkilotlār o`rtāsidāgi, shuningdek tādbirkorlār o`rtāsidāgi, iqtisodiyot sohāsidā vā uni boshqārish jārāyonidā vujudgā kelādigān xo`jālik nizolārini hāl etish Oliy xo`jālik sudi vā xo`jālik sudlāri tomonidān ulārning vākolātlāri doirāsidā āmālgā oshirilādi.
112-moddā.
Sudyalār mustāqildirlār, fāqāt qonungā bo`ysunādilār. Sudyalārning odil sudlovni āmālgā oshirish borāsidāgi fāoliyatigā biron-bir tārzdā ārālāshishgā yo`l qo`yilmāydi vā bundāy ārālāshish qonungā muvofiq jāvobgārlikkā sābāb bo`lādi.
Sudyalārning dāxlsizligi qonun bilān kāfolātlānādi.
Sudyalār senātor, dāvlāt hokimiyati vākillik orgānlārining deputāti bo`lishi mumkin emās.
Sudyalār siyosiy pārtiyalārning āzosi bo`lishi, siyosiy hārākātlārdā ishtirok etishi, shuningdek ilmiy vā pedāgogik fāoliyatdān tāshqāri hāq to`lānādigān boshqā biron-bir fāoliyat turlāri bilān shug`ullānishi mumkin emās.
Sudya vākolāt muddāti tugāgungā qādār sudyalik vāzifāsidān qonundā ko`rsātilgān āsoslār bo`lgāndāginā ozod etilishi mumkin.
113-moddā.
Hāmmā sudlārdā ishlār ochiq ko`rilādi. Ishlārni yopiq mājlisdā tinglāshgā qonundā belgilāngān hollārdāginā yo`l qo`yilādi.
114-moddā.
Sud hokimiyati chiqārgān hujjātlār bārchā dāvlāt orgānlāri, jāmoāt birlāshmālāri, korxonālār, muāssāsālār, tāshkilotlār, mānsābdor shāxslār vā fuqārolār uchun mājburiydir.
115-moddā.
O`zbekiston Respublikāsidā sud ishlārini yuritish o`zbek tilidā, qorāqālpoq tilidā yoki muāyyan joydāgi ko`pchilik āholi so`zlāshādigān tildā olib borilādi. Sud ishlāri olib borilāyotgān tilni bilmāydigān suddā qātnāshuvchi shāxslārning tārjimon orqāli ish māteriāllāri bilān to`lā tānishish vā sud ishlāridā ishtirok etish huquqi hāmdā suddā onā tilidā so`zlāsh huquqi tāminlānādi.
116-moddā.
Āyblānuvchi himoyalānish huquqi bilān tāminlānādi.
Tergov vā sud ishini yuritishning hār qāndāy bosqichidā mālākāli yuridik yordām olish huquqi kāfolātlānādi. Fuqārolārgā, korxonā, muāssāsā vā tāshkilotlārgā yuridik yordām berish uchun ādvokāturā fāoliyat ko`rsātādi. Ādvokāturāni tāshkil etish vā uning ish tārtibi qonun bilān belgilānādi.
XXIII bob. Sāylov tizimi
117-moddā.
O`zbekiston Respublikāsining fuqārolāri dāvlāt hokimiyati vākillik orgānlārigā sāylāsh vā sāylānish huquqigā egādirlār. Hār bir sāylovchi bir ovozgā egā. Ovoz berish huquqi, o`z xohish irodāsini bildirish tengligi vā erkinligi qonun bilān kāfolātlānādi.
O`zbekiston Respublikāsi Prezidenti sāylovi, O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsigā hāmdā Qorāqālpog`iston Respublikāsi Jo`qorg`i Kengesigā, viloyatlār, tumānlār, shāhārlār dāvlāt hokimiyati vākillik orgānlārigā sāylov tegishinchā ulārning konstitutsiyaviy vākolāt muddāti tugāydigān yildā dekābr oyi uchinchi o`n kunligining birinchi yakshānbāsidā o`tkāzilādi. Sāylovlār umumiy, teng vā to`g`ridān-to`g`ri sāylov huquqi āsosidā yashirin ovoz berish yo`li bilān o`tkāzilādi. O`zbekiston Respublikāsining o`n sākkiz yoshgā to`lgān fuqārolāri sāylāsh huquqigā egādirlār.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Senāti āzolāri Qorāqālpog`iston Respublikāsi Jo`qorg`i Kengesi, viloyatlār, tumānlār vā shāhārlār dāvlāt hokimiyati vākillik orgānlāri deputātlārining tegishli qo`shmā mājlislāridā māzkur deputātlār sāylāngānidān so`ng bir oy ichidā ulār orāsidān yashirin ovoz berish yo`li bilān sāylānādilār.
Sud tomonidān muomālāgā lāyoqātsiz deb topilgān fuqārolār, shuningdek sud hukmi bilān ozodlikdān māhrum etish joylāridā sāqlānāyotgān shāxslār sāylānishi mumkin emās vā sāylovdā qātnāshmāydilār. Boshqā hār qāndāy hollārdā fuqārolārning sāylov huquqlārini to`g`ridān-to`g`ri yoki bilvositā cheklāshgā yo`l qo`yilmāydi.
O`zbekiston Respublikāsi fuqārosi bir vāqtning o`zidā ikkidān ortiq dāvlāt hokimiyati vākillik orgānining deputāti bo`lishi mumkin emās.
Sāylov o`tkāzish tārtibi qonun bilān belgilānādi.
XXIV bob. Prokurāturā
118-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi hududidā qonunlārning āniq vā bir xildā bājārilishi ustidān nāzorātni O`zbekiston Respublikāsining Bosh prokurori vā ungā bo`ysunuvchi prokurorlār āmālgā oshirādi.
119-moddā.
Prokurāturā orgānlārining yagonā mārkāzlāshtirilgān tizimigā O`zbekiston Respublikāsining Bosh prokurori boshchilik qilādi.
Qorāqālpog`iston Respublikāsining Prokurori O`zbekiston Respublikāsining Bosh prokurori bilān kelishilgān holdā Qorāqālpog`iston Respublikāsining oliy vākillik orgāni tomonidān tāyinlānādi.
Viloyatlārning prokurorlāri, tumān vā shāhār prokurorlāri O`zbekiston Respublikāsining Bosh prokurori tomonidān tāyinlānādi.
O`zbekiston Respublikāsi Bosh prokurorining, Qorāqālpog`iston Respublikāsi Prokurorining, viloyat, tumān vā shāhār prokurorlārining vākolāt muddāti besh yil.
120-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi prokurāturā orgānlāri o`z vākolātlārini hār qāndāy dāvlāt orgānlāri, jāmoāt birlāshmālāri vā mānsābdor shāxslārdān mustāqil holdā, fāqāt qonungā bo`ysunib āmālgā oshirādilār.
Prokurorlār o`z vākolātlāri dāvridā siyosiy pārtiyalārgā vā siyosiy māqsādlārni ko`zlovchi boshqā jāmoāt birlāshmālārigā āzolikni to`xtātib turādilār.
Prokurāturā orgānlārini tāshkil etish, ulārning vākolātlāri vā fāoliyat ko`rsātish tārtibi qonun bilān belgilānādi.
121-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi hududidā jinoyatchilikkā qārshi kurāsh bo`yichā tezkor-qidiruv, tergov vā boshqā māxsus vāzifālārni mustāqil rāvishdā bājāruvchi xususiy kooperātiv tāshkilotlār, jāmoāt birlāshmālāri vā ulārning bo`linmālārini tuzish hāmdā ulārning fāoliyat ko`rsātishi tāqiqlānādi.
Qonuniylik vā huquqiy tārtibotni, fuqārolārning huquqlāri vā erkinliklārini himoya qilishdā huquqni muhofāzā qiluvchi orgānlārgā jāmoāt tāshkilotlāri vā fuqārolār yordām ko`rsātishlāri mumkin.
XXV bob. Moliya vā kredit
122-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi o`z moliya vā pul-kredit tizimigā egā.
O`zbekistonning Dāvlāt byudjeti Respublikā byudjetidān, Qorāqālpog`iston Respublikāsi byudjetidān vā māhālliy byudjetlārdān iborāt.
123-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi hududidā yagonā soliq tizimi āmāl qilādi. Soliqlār joriy qilishgā fāqāt O`zbekiston Respublikāsining Oliy Mājlisi hāqli.
124-moddā.
O`zbekiston Respublikāsining bānk tizimini respublikā Mārkāziy bānki boshqārādi.
XXVI bob. Mudofāā vā xāvfsizlik
125-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi Qurolli Kuchlāri O`zbekiston Respublikāsining dāvlāt suverenitetini vā hududiy yaxlitligini, āholining tinch hāyoti vā xāvfsizligini himoya qilish uchun tuzilādi.
Qurolli Kuchlārning tuzilishi vā ulārni tāshkil etish qonun bilān belgilānādi.
126-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi o`z xāvfsizligini tāminlāsh uchun etārli dārājādā qurolli kuchlārigā egā.
OLTINCHI BO`LIM. KONSTITUTSIYAGĀ O`ZGĀRTIRISH KIRITISH TĀRTIBI
127-moddā.
O`zbekiston Respublikāsining Konstitutsiyasigā o`zgārtirishlār tegishinchā O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisining Qonunchilik pālātāsi deputātlāri vā Senāti āzolāri umumiy sonining kāmidā uchdān ikki qismidān iborāt ko`pchiligi tomonidān qābul qilingān qonun yoki O`zbekiston Respublikāsining referendumi bilān kiritilādi.
128-moddā.
O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisi tegishli tāklif kiritilgāndān keyin olti oy mobāynidā Konstitutsiyagā o`zgārtirishlār hāmdā tuzātishlār kiritish to`g`risidā keng vā hār tārāflāmā muhokāmāni hisobgā olgān holdā qonun qābul qilishi mumkin. Āgār Oliy Mājlis Konstitutsiyagā o`zgārtirish kiritish to`g`risidāgi tāklifni rād etsā, tāklif bir yil o`tgāndān keyinginā qāytā kiritilishi mumkin.
