O`zbekiston Konstitutsiyasining 32-moddāsigā ko`rā, fuqārolār sāylov huquqi orqāli dāvlāt ishlārini boshqārishdā bevositā hāmdā o`z vākillāri orqāli ishtirok etish huquqigā egā.
Sāylov hukuqi O`zbekistonning konstitutsiyaviy hukuqining muhim institutidir. Bu tushunchā fuqāroning sāylovdāgi ishtiroki, vākillik orgānlārigā sāylāsh vā sāylānish kābi subektiv huquqini tāriflāb berish uchun hām ishlātilādi.
Bu borādā āktiv sāylov huquqi bilān pāssiv sāylov huquqini bir-biridān fārqlāsh kerāk. Āktiv sāylov huquqi fuqāroning sāylāsh, vākillik orgānlārini sāylāshdā bevositā qātnāshish huquqini bildirādi. Pāssiv sāylov huquqi sāylānish huquqidir.
O`zbekiston dāvlāt vākillik orgānlārigā sāylov Konstitutsiya, ĢO`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisigā sāylov to`g`risidāģgi, ĢO`zbekiston Respublikāsi Prezidenti sāylovi to`g`risidāģgi, ĢXālq deputātlāri viloyat, tumān vā shāhār Kengāshlārigā sāylov to`g`risidāģgi vā ĢO`zbekiston Respublikāsi Mārkāziy sāylov komissiyari to`g`risidāģgi qonunlār āsosidā tāshkil qilinādi.
Shuni ālohidā tākidlāsh joizki, sāylovchilārning huquqiy mādāniyatini oshirish sāylovlārning qo`p jihātdān erkin vā hālol o`tishigā yordām berādi.
Sāylov uchāstkālāri tumān, shāhār hokimliklārining, hārbiy qismlārdā qism yoki hārbiy qo`shilmā komāndirining, xorijiy māmlākātlārdā O`zbekiston Tāshqi ishlār vāzirligining tāqdimnomāsigā binoān okrug sāylov komissiyasi tomonidān kāmidā 20 nāfār vā ko`pi bilān 3000 nāfār sāylovchidān iborāt tārkibdā tāshkil etilādi. Ovoz berishni tāshkil etish uchun hār bir sāylov uchāstkāsigā tegishli hokimlik tomonidān bino ājrātilādi.
Hārbiy qismlārdā, sānātoriy, dām olish uyi, kāsālxonā vā boshqā stātsionār dāvolāsh muāssāsālāridā, shuningdek, olis vā borish qiyin bo`lgān erlārdāgi fuqārolār turgān joylārdā tuzilgān sāylov uchāstkālāridā, bāshārti ro`yxātgā kiritilgān bārchā sāylovchilār ovoz berib bo`lgān bo`lsā, uchāstkā sāylov komissiyasi istālgān vāqtdā ovoz berish tugāgānligini elon qilishi mumkin.
Respublikāmizning bārchā fuqārolāri qātori hārbiy xizmātchilār hām sāylov jārāyonidā o`zining konstitutsiyaviy huquqlārini āmālgā oshirādi. Hārbiy qismlārdā sāylovni tāshkil etish vā o`tkāzishning o`zigā xos tomonlāri bor.
Hārbiy qismlārdāgi sāylovchi-hārbiy xizmātchilārning, shuningdek, hārbiy xizmātchilār oilā āzolārining vā boshqā sāylovchilārning ro`yxāti, āgār ulār hārbiy qism joylāshgān erdā istiqomāt qilsā, hārbiy qismning komāndiri tākdim etgān mālumot āsosidā tuzilādi.
Sāylov uchāstkālāri hārbiy qismlārdā hām tuzilādi vā qism joylāshgān erdāgi sāylov okrugigā kirādi. Hārbiy qismlārdā sāylov uchāstkālāri qism yoki hārbiy ko`shilmā komāndirining tākdimnomāsigā binoān okrug sāylov komissiyasi tomonidān tuzilādi.
Bir so`z bilān āytgāndā, respublikāmizdā sāylov instituti fuqārolārning xohish-istāklāri erkin nāmoyon bo`lādigān demokrātik āsoslārdā mustāhkāmlāb qo`yilgān.
Erkin XOLMĀXMĀTOV,
Toshkent hārbiy okrug prokurāturāsi kāttā
tergovchisi
