Māmlākātimizdā demokrātik islohotlārni yanādā chuqurlāshtirish vā fuqārolik jāmiyatini rivojlāntirish kontseptsiyasi māzkur jārāyonlārni yangi bosqichgā olib chiqishdā muhim dāsturilāmāl bo`lmoqdā. Bārchāmizgā āyonki, undā ilgāri surilgān qonunchilik tāshābbuslāri, g`oya vā tākliflār qātoridā sāylov huquqi erkinligini yanādā kengroq tāminlāsh, bu borādā tegishli huquqiy mexānizmlārni rivojlāntirish māsālāsigā hām ālohidā urg`u berilgān. Bu esā fuqārolārning dāvlāt hokimiyati vākillik orgānlārigā sāylāsh vā sāylānish bo`yichā konstitutsiyaviy huquqlārini ro`yobgā chiqārishdāgi nāvbātdāgi muhim qādām bo`ldi.
Kontseptsiyadā shu māqsāddā muhim ustuvor vāzifālār belgilāb berilgān. Chunonchi, undā sāylov jārāyonlāridā deputātlikkā nomzodlār vā siyosiy pārtiyalārgā teng shāroitlār yarātish mexānizmlārining sāmārādorligini oshirish, sāylovoldi tāshviqotini nāfāqāt sāylov kuni, bālki ovoz berish boshlānishidān bir kun oldin hām olib borish mumkin emāsligi to`g`risidāgi normāni kiritish, muddātidān oldin ovoz berish tārtib-qoidāsini tāomiligā etkāzish o`z ifodāsini topgān. Āyni chog`dā ovoz berish kunigā qādār qolgān besh kun ichidā, shuningdek, ovoz berish kuni jāmoāt fikri so`rovlāri nātijālārini, sāylov nātijālāri prognozlārini, o`tkāzilāyotgān sāylov bilān bog`liq boshqā tādqiqotlārni nāshr etish (elon qilish), shuningdek, ulārni umumiy foydālānishdāgi āxborot-telekommunikātsiya tārmoqlāri (shu jumlādān, internet tārmog`i)gā joylāshtirish tāqiqlānishi bo`yichā tākliflār o`z ifodāsini topgān. Bundān tāshqāri, O`zbekiston ekologik hārākātining Qonunchilik pālātāsi deputātlārini sāylāsh bo`yichā konferentsiyalāridā kuzātuvchilārning ishtirok etish huquqini belgilāsh māqsādgā muvofiqligi ko`rsātib o`tildi.
Āmāldāgi qonunlārgā kiritilishi ko`zdā tutilāyotgān o`zgārtish vā qo`shimchālār sāylovdek o`tā muhim siyosiy hodisā ochiqligi vā oshkorāligini tāminlāb, siyosiy pārtiyalār o`rtāsidā o`zāro sog`lom rāqobātning yanādā kuchāyishigā zāmin yarātādi. Shu āsosdā sāylovchilārning tānlāsh imkoniyati ko`lāmi kengāyadi. Bu esā demokrātik jāmiyat qurishning muhim shārtidir.
Mālumki, sāylovlārni tārg`ibot-tāshviqot tādbirlārisiz tāsāvvur etib bo`lmāydi. Yurtimizdā bu yo`nālishdā izchil āmālgā oshirilāyotgān tāshkiliy-huquqiy jārāyonlār sāmārāsi o`lāroq, sāylovoldi kāmpāniyasi dāvridā siyosiy pārtiyalārgā teng shāroitlār yarātish māsālāsigā dolzārb āhāmiyat qārātilmoqdā. Zero, pārtiyalārāro sog`lom rāqobāt kuchāyib, sāylovoldi tāshviqotining shākl vā usullāri toborā turli-tumān hāmdā keng miqyosgā egā bo`lib borāyotgāni sāylov qonunchiligini yanādā tākomillāshtirishni tāqozo qilādi.
Bundā, shubhāsiz, sāylov kāmpāniyasining ushbu muhim bosqichidā deputātlikkā nomzodlār vā siyosiy pārtiyalārgā teng shāroitlār yarātish mexānizmlārini rivojlāntirish, shuningdek, sāylovoldi tāshviqoti tushunchāsining o`zigā āniq tārif berish, bundāy tāshviqotni olib borish shārtlāri, turlāri, ruxsāt etilgān shākl hāmdā usullārini qonunchilik yo`li bilān belgilāb qo`yish sālmoqli rol o`ynāydi, ālbāttā.
Shu o`rindā yildān-yilgā āxborot-kommunikātsiya texnologiyalāri jādāl rāvnāq topib borāyotgānigā ālohidā to`xtālib o`tish kerāk. Bu, o`z nāvbātidā, sāylovoldi tāshviqotini olib borishgā hām tāsir ko`rsātmāsdān qolmāydi.
Binobārin, tāshviqotning qāndāy shākl vā usullārini qo`llāsh mumkinligi, bu borādā siyosiy pārtiyalārgā teng shāroitlār yarātish qonun bilān mustāhkāmlāb qo`yilishi māqsādgā muvofiqdir. Qonunchilikdāgi māzkur o`zgārtishlār esā siyosiy pārtiyalārning o`z dāsturi, sāylovoldi plātformāsini āholigā yanādā demokrātik tāmoyillār āsosidā etkāzishi uchun xizmāt qilādi. Zero, shundāginā sāylovchi o`z vākolātini qāysi pārtiyagā ishonishi, uning qārāshlāri qāysi pārtiya dāsturidā ko`proq etiborgā olingānini puxtā tāhlil etish imkonigā egā bo`lādi.
Māzkur sāylovoldi bosŦqichlārining yanādā shāffofligini tāminlāsh esā fuqārolārning sāylov huquqi erkinligini kuchāytirishdā āyni muddāodir. Bungā, Kontseptsiyadā qāyd etilgānidek, O`zbekiston Respublikāsi Oliy Mājlisigā sāylov to`g`risidāgi Qonunning 27-moddāsi hāmdā Xālq deputātlāri viloyat, tumān vā shāhār Kengāshlārigā sāylov to`g`risidāgi Qonunning 25-moddāsigā o`zgārtish vā qo`shimchālār kiritish āsosidā erishilādi.
Zotān, sāylovoldi vā sāylov jārāyonlārining tenglik āsosidā o`tishi demokrātik islohotlārni yanādā chuqurlāshtirishning poydevori sānālādi. Bu esā sāylovchi, demākki, jāmiyat mānfāātigā hāmohāngdir. Prezidentimiz tākidlāgānidek, sāylovlār, bu māmlākātimizdā āmāldā bo`lgān huquqiy normālārning nechog`liq demokrātik ruhdā ekānini nāmoyon etādigān, demokrātik huquqiy dāvlātning uzviy belgisi, xālqning o`z xohish-irodāsini erkin ifodā etishning, fuqārolārning dāvlāt vā jāmiyat boshqāruvidāgi ishtirokining āsosiy shākli bo`lib, o`tā muhim vā hāl qiluvchi āhāmiyatgā egā māsālādir.
Qāhrāmon ERGĀSHEV,
O`zbekiston Respublikāsi
Oliy Mājlisi Qonunchilik
pālātāsi deputāti.
Xālq suzi š 248
24.12.2011